Τι αποτυπώνεται με τον όρο «αγορές» σήμερα; Σε αντίθεση με την αρχαιότητα όπου αποτελούσε τη μήτρα της δημοκρατίας, σηματοδοτεί την κυριαρχία της «οικονομίας» επί της «πολιτικής», την επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού επί της δημοκρατίας. Αρκεί κανείς να αντιληφθεί ότι το παγκόσμιο χρέος είναι κατά πολύ μεγαλύτερο του παγκόσμιου ΑΕΠ και οι προϋπολογισμοί πολυεθνικών κολοσσών μεγαλύτεροι των αντίστοιχων αρκετών εθνικών κρατών. Είναι λοιπόν αυτονόητο ότι η υπερεξουσία των αγορών θα οδηγεί την ανθρώπινη κοινωνία σε κρίσεις.

Ποια είναι τα αίτια της οικονομικής κρίσης; Η ανεξέλεγκτη λειτουργία των αγορών του καπιταλισμού-καζίνο οδηγεί ελάχιστους, «επενδυτές», στην υψηλή κερδοφορία και τους πολλούς στο οικονομικό και κοινωνικό περιθώριο. Οι πολλοί, με την εκλογική συμπεριφορά τους, επαναφέρουν από το πολιτικό περιθώριο τις δυνάμεις εκείνες που οδήγησαν την ανθρωπότητα σε ολοκαυτώματα κι αυτή είναι μια ψήφος αντίδρασης που αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη δυναμική στο πλαίσιο της λεγόμενης στρατηγικής της εθνικής αναδίπλωσης

Τραγική αντίφαση! Οι δυνάμεις του οικονομικού ολοκληρωτισμού, λόγω της υπερεθνικής ισχύος που διαθέτουν, οδηγούν σημαντικά τμήματα της κοινωνίας στην οικονομική εξαθλίωση και στη συνέχεια οι δυνάμεις του ακροδεξιού λαϊκισμού -πιστοί υπηρέτες των αγορών- ως εκφραστές της κοινωνικής αντίδρασης καταγγέλλουν την αντιδημοκρατική λειτουργία των υπερεθνικών οργανισμών που «χορεύουν» στον ρυθμό που οι αγορές καθορίζουν.

Είναι όμως ο φασισμός το αντίθετο της αναλγησίας των αγορών; Η Ιστορία έχει αποδείξει ότι περισσότερο συνεταιράκια υπήρξαν, καθώς αλληλοτροφοδοτούνται διαχρονικά. Κι ο φασισμός σήμερα δεν θα «φορά» το χιτλερικό μουστάκι, αλλά κάτι πιο κομψό και σύγχρονο ώστε να γίνεται αρεστός. Ωστόσο θα αναπαράγει τη ρητορική του μίσους, δείχνοντας πάντα ως εχθρό τον «αδύναμο», πρόσφυγα, οροθετικό, ομοφυλόφιλο, τοξικομανή, «διαφορετικό» από τον ανθρωπότυπο που θέλει να επιβάλει. Γιατί πάντα ο εχθρός για τη νεοφασιστική προπαγάνδα θα είναι το διαφορετικό, η βαθιά ανθρωποκεντρική παιδεία, το ελεύθερο πνεύμα, η δημοκρατία.

Ο νεοφασίστας δεν θα χαιρετά χιτλερικά, θα βρει άλλους να το πράξουν αντί για αυτόν. Θα καταγγέλλει τον νεοναζισμό, αλλά παράλληλα και την άκρα Αριστερά, στην οποία θα εντάσσει ό,τι του χαλάει το αφήγημά του προωθώντας τη θεωρία των δύο άκρων. Θα αναζητά όμως μια «σοβαρή Χρυσή Αυγή» ως συμπλήρωμα, για να σχηματίσει κυβέρνηση και να επιβάλει την πολιτική του. Πολιτική απέναντι στους πρόσφυγες που οι πολιτικές του δημιούργησαν και στον κόσμο της εργασίας που θα τον οδηγήσει στο 12ωρο, στην περαιτέρω εργασιακή ελαστικοποίηση και στη μισθολογική ένδεια στο όνομα της ανταγωνιστικότητας. Και όταν ο κόσμος της εργασίας αντιδράσει και δεν πειστεί ότι για όλα φταίει ο «άλλος», τότε θα αντιληφθεί την πραγματικότητα.

Ποιος όμως γεννά τον νεοφασισμό; Είναι η φτώχεια, η αίσθηση της αδικίας, η γνώση ότι τα υπερεθνικά κέντρα αποφασίζουν για τους πολίτες χωρίς αυτούς, η έλλειψη παιδείας, η αναζήτηση υπερήφανων συμβόλων που οδηγούν στην εθνική αναδίπλωση, είναι πρωτίστως η γενίκευση. Αυτό το «όλοι ίδιοι είναι». Γιατί ακόμη και στην αστικού τύπου κοινοβουλευτική δημοκρατία, αν υποθέσουμε ότι όλοι ίδιοι είναι, τότε τι απομένει; Κάτι που προέρχεται εκτός των ορίων της κι αυτός είναι ο φασισμός.

Υπάρχει προοδευτική απάντηση σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης; Η παγκοσμιοποίηση δεν είναι εχθρός, είναι εξέλιξη. Ο νεοφιλελευθερισμός και η παγκόσμια οικονομία του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού-καζίνο είναι ο εχθρός που οξύνει τις ανισότητες μεταξύ ηπείρων και χωρών, αλλά και στο εσωτερικό των κοινωνιών. Η «οικονομία», ιδιαίτερα αυτή του χρηματιστηριακού κεφαλαίου, κινείται σε παγκόσμια κλίμακα, ενώ η «πολιτική» κυρίως σε εθνική. Η απάντηση απέναντι στον εχθρό είναι μόνο η δημοκρατία και ιδιαίτερα στο πλαίσιο των υπερεθνικών κέντρων λήψης αποφάσεων.

Αν λοιπόν η παγκοσμιοποιημένη παντοκρατορία του χρηματοπιστωτικού συστήματος γεννά το πρόβλημα, η διεθνοποιημένη δημοκρατία αποτελεί τη λύση. Στην Ε.Ε. μπορεί να γίνει η αρχή, εν όψει ευρωεκλογών, μέσω μιας πλατιάς δημοκρατικής, αριστερής και προοδευτικής συμμαχίας απέναντι στις δυνάμεις του νεοφιλελευθερισμού και του φασισμού, όπως εκφράζονται και από μια νέου τύπου Δεξιά, τμήμα του ΕΛΚ.

Μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο; Ο κόσμος θα αλλάξει έτσι κι αλλιώς. Δεν αποτελούμε προϋπόθεση αλλαγής. Την κατεύθυνση των αλλαγών μπορούμε να επηρεάσουμε κι αξίζει να παλέψουμε για αυτό.

* καθηγητής φιλόλογος, μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ